Jedyny polski związek należący do

Fur Europe

KWARTALNIK

Zwierzęta Futerkowe 19-20/2017

Zwierzęta Futerkowe 19-20/2017

W numerze:

Nauka:

    • Dorota Kowalska, Zagospodarowanie odchodów pochodzących od królików i norek

    • Andrzej Gugołek, Zależność między masą ciała a jakością okrywy włosowej zwierząt futerkowych 
    • Krzysztof Kostro, Marcin Wojcieszek, Bolesław Gąsiorek, Konieczność stosowania preparatów dezaktywujących mykotoksyny w żywieniu zwierząt futerkowych, szczególnie norek, w fermach zakażonych trwale wirusem choroby aleuckiej
    • Izabela Lewandowska, Diagnostyka choroby aleuckiej przy użyciu metody ELISA - zalety i wady 
    • Dominika Grabolus, Patrycja Wacławik, Dobre praktyki hodowlane a aspekt genetyczny

 

 

Choroby zwierząt futerkowych:

    • Bruceloza

Porady:

    • Kinga Jodkiewicz, Składniki pokarmowe w diecie zwierząt futerkowych. Cz. I Białka i węglowodany

Rozmaitości:

    • Piotr Przysiecki, Sławomir Nowicki, Włodzimierz Gajzler, Andrzej Filistowicz, Jubileusz 60-lecia fermy lisów "Batorówka" 


Wybrane artykuły:

 

Zależność między masą ciała a jakością okrywy włosowej zwierząt futerkowych

 

Utrzymywane obecnie na fermach lisy i norki są znacznie większe od swoich dzikich protoplastów. Wieloletnia, często jednokierunkowa selekcja spowodowała znaczący wzrost rozmiarów zwierząt, zarówno ich masy ciała jak i długości tułowia, a w konsekwencji i pozyskiwanych skór. Jednak wzrost tych parametrów zdaniem wielu naukowców i praktyków zajmujących się oceną skór, odbił się niekorzystnie na ich jakości. Warto także przypomnieć, że wartość handlowa - cena skór, zależy nie tylko od ich wielkości – rozmiaru handlowego, lecz także od ich jakości. Zachowanie dobrej jakości skór jest szczególnie ważne w czasach, gdy na rynkach futrzarskich jest dużo skór i nabywcy mogą wybierać w ofertach wielu hodowców i domów aukcyjnych.

Czynniki wpływające na parametry jakości skór dzieli się na biologiczne, które są uwarunkowane genetycznie i środowiskowe, zależne w znacznej mierze od działań hodowcy. Do najważniejszych czynników biologicznych zaliczamy: gatunek zwierzęcia, rasę lub odmianę, płeć, wiek oraz zmienność indywidualną. Natomiast najważniejsze wśród czynników środowiskowych są: żywienie, pielęgnacja i pomieszczenia, w których zwierzęta są utrzymywane, a także terminu uboju i obróbka skór (Duda 1992).

W poprzednim numerze „Zwierząt Futerkowych” autor opisał swoje przemyślenia na temat nowego spojrzenia na proces selekcji norek (Gugołek 2017). Przekazał w nim swoją refleksję, że korzystniejszym rozwiązaniem wydaje się wybór zwierząt do stada podstawowego na podstawie pomiarów długości tułowia zwierzęcia niż, jak dotychczas jest to praktykowane, na podstawie ich masy ciała. W kolejnym artykule pragnę przedstawić istniejący stan wiedzy dotyczący wpływu masy ciała norek i lisów na jakość ich okrywy włosowej. Poniżej zostanie przestawiona na podstawie fachowej literatury zagranicznej i krajowej analiza czynników mających wpływ na wymienione cechy zwierząt.

Wszystkie cechy organizmów żywych, w tym i zwierząt futerkowych, mogą dziedziczyć się w sposób względnie prosty, są to tzw. cechy jakościowe np. barwa okrywy włosowej. Upraszczając, w zależności od swojego potencjału genetycznego norka może być biała lub czarna. W tym przypadku wpływ czynników zewnętrznych jest niewielki. Zardzewiała siatka klatki może zabrudzić białą okrywę, a przykładowo niewłaściwe żywienie spowodować zbrązowienie czarnej. Inne cech zwane ilościowymi dziedziczą się w sposób bardziej skomplikowany, gdyż zależą zwykle od kilku par genów i podlegaj znacznym modyfikacjom ze strony różnych czynników. Genetycznie duża norka, jeśli będzie niewłaściwie utrzymywana lub niedoborowo żywiona, nie osiągnie zakładanej wielkości. Żywienie odpowiada także za gęstość okrywy włosowej oraz jej jakość. Współczynniki odziedziczalności różnych cech przyjmują wartości zmienne. Wartości te, dotyczące ważniejszych cech jakości okrywy włosowej przedstawiono w poprzednim artykule autora (Gugołek 2017). Ponadto warto pamiętać, że różne cechy mogą być wzajemnie skorelowane zarówno dodatnio jak i ujemnie.


Konieczność stosowania preparatów dezaktywujących mykotoksyny w żywieniu zwierząt futerkowych, szczególnie norek, w fermach zakażonych trwale wirusem choroby aleuckiej

 

 

 

 

 

 

Choroba aleucka (Aleutian disease, AD) jest przewlekłą i nieuleczalną chorobą norek hodowlanych (Neovison vison). W fermach krajowych stanowi aktualny i ważny problem z uwagi na duże straty ekonomiczne będące wynikiem: częstych ronień, niskiej plenności, wysokiej śmiertelności osesków w pierwszych dniach po urodzeniu oraz dość licznych padnięć kilkumiesięcznych norek.

Czynnikiem przyczynowym AD norek jest bezotoczkowy wirus AMDV (Aleutian mink disease parvovirus). Wirus AMDV jest wyjątkowo oporny na czynniki środowiska zewnętrznego, w którym zachowuje właściwości zakaźne przez kilka miesięcy, a niekiedy nawet lat. Naturalnym rezerwuarem AMDV są: dzikie norki, szopy, sobole, lisy, psy, fretki, koty, króliki oraz myszy. Natomiast pierwotnym i zasadniczym źródłem zakażenia są norki chore i bezobjawowi nosiciele wirusa. U chorych zwierząt w kale, moczu i ślinie wirus pojawia się około 10. dnia po zakażeniu, natomiast w mleku występuje pod koniec laktacji, tj. 36.–40.  dnia po porodzie. Wtórne źródło zakażenia stanowią niesterylne narzędzia, strzykawki oraz rękawice używane podczas wykonywania zabiegów lekarskich, a także zanieczyszczona karma i woda oraz sprzęt do poskramiania i pielęgnacji zwierząt. Przenoszenie wirusa AMDV odbywa się zarówno drogą poziomą, jak i pionową. W warunkach naturalnych zakażenie poziome szerzy się głównie drogą inhalacyjną, rzadziej pokarmową lub przez kontakt bezpośredni (np. pogryzienia, kopulacja). Podstawową rolę w transmisji wirusa odgrywa droga pionowa (z matki na płód), która ma zasadniczy wpływ na stacjonarne występowanie choroby w fermach zapowietrzonych.

Przebieg choroby AD może być różnorodny w zależności od: zjadliwości szczepu wirusa zakażającego, wieku norki, stanu układu immunologicznego i genotypu zwierzęcia. Wirus AMDV cechuje silny limfotropizm i po wniknięciu do organizmu ulega ciągłej i intensywnej replikacji. Komórkami docelowej replikacji są głównie limfocyty T i B, w mniejszym zaś stopniu makrofagi. Ulegające proliferacji pod wpływem swoistego antygenu limfocyty T i B spełniają optymalne warunki do intensywnej replikacji AMDV prowadzącej do zaburzeń funkcji układu immunologicznego i spadku odporności przeciwzakaźnej. Następstwem silnej i stałej humoralnej odpowiedzi immunologicznej organizmu są zmiany patologiczne w narządach, będące przyczyną licznych upadków i niskiej opłacalności hodowli, związanych z niską średnią miotuPonadto silna supresja układu immunologicznego wywołana trwałą infekcją wirusa AMDV zwiększa podatność norek na wtórne infekcje bakteryjne wywołane przez Pasteurella sp., Salmonella sp. lub Streptococcus sp.

Z uwagi na brak leczenia przyczynowego oraz swoistej immunoprofilaktyki (szczepionki) podstawowym elementem postępowania przeciwepizootycznego są: wczesna i swoista diagnostyka choroby AD oraz izolacja i eliminacja z fermy norek zakażonych AMDV jako pierwotnego źródła zakażenia, a także dewastacja zarazka w środowisku zewnętrznym przy użyciu właściwych środków dezynfekcyjnych. Zwierzęta znajdujące się w fermie należy corocznie badać przed kryciem (styczeń–luty) oraz po odsadzeniu (maj–czerwiec).W swoistej diagnostyce choroby AD bardzo przydatne są metody pośrednie, pozwalające wykryć obecność swoistych przeciwciał w surowicy krwi lub antygenów wirusa w zakażonych tkankach i narządach wewnętrznych norek. Standardem w rutynowej diagnostyce choroby AD przy masowym badaniu próbek surowicy krwi norek jest immunoelektroforeza przeciwprądowa (CIEP) ze względu na wysoką swoistość i bardzo dobrą czułość, nieskomplikowaną procedurę pozyskiwania antygenu, łatwość i krótki czas wykonywania testu oraz niskie koszty. Natomiast drugim obecnie testem stosowanym w diagnostyce serologicznej AD jest test ELISA oparty na białku VP2, cechujący się czułością 99,7 proc. i swoistością 98,3 proc.

W diagnostyce choroby AD oprócz metod pośrednich obserwuje się coraz częstsze wykorzystywanie technik biologii molekularnej, ponieważ:

♦ są bardziej czułe i cechują się wyższą swoistością w stosunku do metod konwencjonalnych,

♦ umożliwiają dokonanie charakterystyki materiału genetycznego izolatów AMDV pochodzących z ferm, gdzie choroba aleucka ma różny przebieg kliniczny,

♦ są przydatne nie tylko w diagnostyce AMDV, lecz także w zrozumieniu zjawisk związanych ze zmianami mutacyjnymi zachodzącymi w poszczególnych izolatach,

 umożliwiają przyżyciowo wykrycie DNA wirusa AMDV we wczesnym okresie zakażenia w leukocytach krwi obwodowej, natomiast pośmiertnie w narządach limfoidalnych takich jak śledziona i węzły chłonne.

 

 

Składniki pokarmowe w diecie zwierząt futerkowych. Cz. I Białka i węglowodany

 

Podstawowymi składnikami żywieniowymi w diecie zwierząt są białka, tłuszcze, węglowodany, witaminy oraz związki mineralne. Ich odpowiednia ilość oraz wzajemny stosunek są niezbędne do prawidłowej budowy i funkcjonowania organizmu.

 

Białka

            Są to związki organiczne składające się z węgla, wodoru, tlenu i azotu, w niektórych dodatkowo występuje siarka i fosfor. Jednostką budulcową są aminokwasy (jest ich około 22). Skład aminokwasowy poszczególnych białek jest inny, występują także różnice w rodzajach i zawartości aminokwasów tych samych białek u różnych gatunków zwierząt. Aminokwasy można podzielić na endogenne (takie, które organizm sam może syntetyzować) oraz egzogenne (takie, których nie jest w stanie sam wyprodukować i muszą być dostarczane z pożywieniem). Do aminokwasów egzogennych należą: lizyna, metionina, treonina, tryptofan, tyrozyna, histydyna, walina, leucyna, izoleucyna, fenyloalanina, arginina oraz cystyna. Niedobór lub nadmiar któregokolwiek z tych aminokwasów ogranicza wykorzystanie białka podawanego z karmą, dlatego ważne jest odpowiednie ich zbilansowanie. Podczas wystąpienia niedoboru lub nadmiaru w dawce część aminokwasów ulega rozkładowi w wątrobie i odłączone zostają grupy aminowe (następuje dezaminacja). Po odłączeniu grupy te zostają związane przez inne enzymy z dwutlenkiem węgla przez co tworzy się mocznik (produkt odpadowy wydalany z moczem). Pozostała część drobiny aminokwasu może stopniowo przekształcić się w glukozę (a następnie w glikogen). Brak chociażby jednego aminokwasu uniemożliwia syntezę konkretnego białka. Istotny jest czas w którym podaje się aminokwasy syntetyczne jako suplement, najlepiej robić to od razu z karmą lub maksymalnie do 15 godzin później (po tym czasie nie ma on już dodatniego wpływu na proces syntezy białka).

            Białko jest podstawowym składnikiem wszystkich komórek zwierzęcych. Ciało dorosłej norki składa się z białek w 16-19%.Dzięki zawartości azotu białka biorą udział w wytwarzaniu enzymów, odgrywają ogromną rolę w przebiegu przemiany materii oraz biorą udział we wszystkich przemianach energetycznych i reakcjach biochemicznych zachodzących w organizmie. Do białek należą niektóre hormony oraz składniki płynów ustrojowych. W skład ważnej dla przemysłu futrzarskiego okrywy włosowej wchodzi keratyna (składająca się z aminokwasów siarkowych: metioniny i cystyny). Do prawidłowego rozwoju i rozrodu lisów i norek niezbędne są również lizyna i tryptofan. Lizyna odpowiada za syntezę insuliny oraz spermatogenezę, jej niedobór ujemnie wpływa na laktację. Niedobór tryptofanu powoduje obrzęk nasieniowodów oraz zanik jąder. Brak metioniny powoduje natomiast otłuszczenie wątroby, zwyrodnienie nerek, zanik mięśni oraz niedokrwistość organizmu połączoną z zaburzeniami ciśnienia krwi. Metionina, cystyna i tryptofan dodawane do karmy w postaci syntetycznej poprawiają jakość futer (powodują zwiększenie liczby włosów puchowych oraz długości włosów ościstych), natomiast ich niedobór powoduje małą sprężystość, dużą łamliwość, znaczne różnice w wysokości oraz słaby połysk włosów ościstych. Białko zawarte w karmie ulega rozkładowi w przewodzie pokarmowym na prostsze związki (w żołądku na peptydy, w jelicie cienkim na aminokwasy, które są tam następnie wchłaniane). Po wchłonięciu transportowane są przez krew do wątroby, a później do poszczególnych narządów.

 

Zagospodarowanie odchodów pochodzących od królików i norek

 

Odchody zwierząt futerkowych według obecnych przepisów krajowych (ustawa z dnia 14 grudnia 2012, o odpadach Dz.U. 2013 poz. 21) nie są kwalifikowane jako odpady. Ustawa mówi, bowiem że przepisów nie stosuje się do odchodów podlegających przepisom rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 z dnia 21 października 2009 roku określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1774/2002 (rozporządzenie o produktach ubocznych pochodzenia zwierzęcego) (Dz. Urz. UE L 300 z 14.11.2009 r., str. 1, z późn. zm.).Zarówno ustawa z dnia 10 lipca 2007 roku o nawozach i nawożeniu (Dz.U. 2007 nr 147 poz. 1033, z obowiązującym obecnie Obwieszczeniem Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 marca 2017 roku, Dz.U. 2017 poz. 668)jak i wspomniane wyżej rozporządzenie (WE) Nr 1774/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 października 2002 r. ustanawiające przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi (OJ L 273, 10.10.2002 p.0001-0095, z późn. zm.) dopuszczają wykorzystanie rolnicze kompostu z obornika (odchody zwierząt ze słomą lub bez) uzyskanego od zwierząt futerkowych. Ponadto art. 5 ust. 2, pkt e rozporządzenia (WE) nr 1774/2002 uszczegóławia sposób uzyskania kompostu. Kompost, w rozumieniu tego rozporządzenia, jak również każdy inny surowiec zawierający takie produkty, jest surowcem kategorii 2, a w rozumieniu ustawy z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu stanowi nawóz organiczny.

            Już z końcem lat 90 ubiegłego wieku w Instytucie Zootechniki Państwowym Instytucie Badawczym rozpoczęto badania nad możliwościami wykorzystania obornika pochodzącego od królików i norek utrzymywanych w warunkach fermowych.

Dzienna ilość wydalanego kału przez króliki zależy od ich stanu fizjologicznego: samice karmiące wydalają około 220 g, dorosłe zwierzęta w stanie spoczynku średnio 160 g, młode króliczęta między 60 a 70 g. Tak więc w ciągu roku od dorosłego królika rasy średniej uzyskuje się około 60 kg kału. Ilość wydalonego moczu waha się od 150 do 180 ml na dobę.

Ze względu na kokcydiozę występującą powszechnie w stadach królików, gdzie czynnikiem chorobotwórczym są jednokomórkowe pierwotniaki z rodzaju Eimeria, obornik króliczy przed użyciem jako nawóz, powinien być odpowiednio przetworzony, tak aby zawarte w nim oocysty zostały zniszczone. Wyniki prowadzonych w tym kierunku badań wskazują, że giną one np. podczas odpowiednio długiego kompostowania, które jednak w konsekwencji prowadzi do wyjałowienia nawozu. 

 

 

Fair Fur

BHZF

Welfur

Fur Europe

Nafa

Kopenhagen Fur

Saga Furs

Główny Inspektorat Weterynarii

Główny Inspektorat Ochrony Środowiska

Inspekcja Weterynaryjna

Branża hodowców zwierząt futerkowych

IIFF

sfp